Dagboek reis Zuid-Afrika voor Memisa 10 t/m 13 mei 2003

door: Jacco Eltingh

Zaterdag 10 mei 2003:
Na vertrek vanaf Schiphol met de KL 593 op vrijdagavond perfect aangekomen op Jan Smits in Johannesburg.
De meeste van ons 8-koppige reisploegje hebben lekkeer geslapen en zijn klaar voor de eerste dag op Sizanani. Dit is 1 van de 2 projecten die we tijdens deze reis gaan bezoeken.
Na ongeveer. een uurtje over een perfecte doorgaande weg, in 2 veel te kleine auto’s, zien we na veel maïsvelden Sizanani Village liggen. Een oase in de omgeving. Perfect onderhouden en het geeft je geenszins het gevoel dat hier vele zwaar gehandicapte + HIV-besmette mensen worden verzorgd. De muren verhullen wat er zich binnen in de vertrekken afspeelt.
Een heerlijk ontbijt valt ons ten deel en mot volle buiken gaan we met onze koffers naar de kamers. 80% va de inhoud is meegenomen om achter te laten. Babykleding, sportshirts…Paul’s koffer zit vol met tennisrackets. Die van mij barst uit elkaar vanwege tennisballen.

We kregen 5 minuten en waren onderweg naar een aantal geestelijk gehandicapte dames, die onder kleinschalige begeleiding hier waren. Ze hadden een heerlijk kopje thee met zelfgebakken koekjes gemaakt. Na deze afdeling van Sizanani kwamen we steeds “zwaardere” groepen tegen. Zwaar spastisch gehandicapten met trauma’s, die vaak wees zijn of achtergelaten zij door familie.
Je hoort hier continu dat vanwege sterfte van moeder aan Aids de rest van de familie het ook niet aankan. Vaders zijn vaak in de grote stad en ontlopen alle verantwoordelijkheid, vaak echter noodgedwongen.
Moeilijk vind ik het om op de juiste manier mensen te groeten. Soms kun je geen “Afrikaanse” hand geven, vanwege handicap, maar heb je in je eerste handeling een aarzeling. Toch een beetje bang voor “aids”. Je weet dat contact zonder enige twijfel safe is, maar je moet het wel “leren”. Volgens mij ging het prima. We kregen veel blije gezichten en hebben gelachen.
Een kort bezoek aan de “sterfkliniek”, die we later op de dag nog zouden aandoen om met 2 terminale HIV-patiënten Sipo en Pinky, te praten en tijd voor een snelle lunch.

Met nieuw elan, gaan we naar 1 van de townships in het verzorgingsgebied. Omdat er voor ons gedanst zou worden, maar de groep nog niet compleet was, hadden we tijd om met de lokale jeugd te tennissen. Wat een balgevoel en coördinatie! Beangstigend. Stel je toch voor dat iedereen gelijke kansen heeft, dan waren wij nooit nummer 1 van de wereld geworden in ons va.
Na een fantastisch optreden met drama, zang en dans nemen we afscheid en lieten rackets en T-shirts achter.
De huizen in deze townships variëren van golfplaat tot kleine bungalows, maar bieden altijd onderdak aan 1 à 15 personen.
Afstanden om ergens te komen zijn hier een groot probleem en daarom moet je op verschillende locaties initiatieven opzetten. Zo alleen kun je de meeste bereiken.
Bij terugkomst het bezoek aan Sipo + Pinky, wat zeer indrukwekkend was. Aan de ene kant ontkennend t.o.v. HIV, maar aan de andere kant gelaten. Toch veel karakter! Moeten beide hun kinderen achterlaten bij Gogo (oma), omdat ze zelf niet veel kunnen. Pinky zingt nog met ons. Zuster Netty daar is ook een topper.
Nog wat hardgelopen voor het eten in Bronkhorstspruit en daarna lekker naar bed met in gedachten 3 gezonde kinderen thuis bij mijn vrouw.

Zondag 11 mei 2003:
Na een heerlijke nachtrust, met wel veel dromen, rond 8.30 uur ontbeten. Ricus liet ons nog even de prachtige kerk en labyrint zien op Sizanani voor vertrek naar Elandsdoorn.
Dit tweede project ligt z’n 70 km ten Noordoosten van Sizanani en wordt geleid door Hugo Tempelman en zijn vrouw Liesje.
Na aankomst uitleg over en bezoek aan Ndlover Medical Clinic. Dit is het middelpunt voor de vele activiteiten die daar plaatsvinden.Van polikliniek tot bakkerij. Met daartussen prachtige projecten voor TB/HIV- programma’s. Ook veel sport, thuiszorg/ educatie en een kraamkliniek. Deze laatste kliniek is met hulp van herman van Veen opgezet.
Opvallend is dat nagenoeg alle projecten na een eerste injectie qua kennis (Hugo en consorten) en financiën (incl. sponsoren en instellingen) volledig zelfstandig kunnen draaien.
Uiteindelijk dus de ideale hulp: die hulp die niet afhankelijk maakt!
Na de rondleiding een rondleiding in de bakkerij, waar op een dag 3500 broden gebakken worden. 50 broodjes waren voor ons bewaard, die geweldig smaakten, samen met een koude cola. Je moet ook minimaal 2x per dag wat drinken, want anders schuren je boven- of je ondertanden kapot en voelt je huig als schuurpapier. Het is zo vreselijk droog de laatste tijd in dit gebied, dat water een probleem is.
Dit kan ook als sleutel gebruikt worden om de monden van de mensen te openen. Ze merken dat je het beste met hun voor hebt en zijn daardoor ineens beter bereid om te helpen; in de ruimste zin van het woord. Ook vertellen ze makkelijker hun situatie, wat ongelooflijk belangrijk is om inschatting te maken van hun situatie. Dit is naast een medische diagnose bijv. HIV even belangrijk. Voeding, trauma en centjes hebben directe invloed op de mogelijkheid/bereidheid tot “genezing”. Genezing is geen goed woord. Misschien is het beter te omschrijven als een redelijk normaal bestaan binnen deze omgeving.
Dit gold zeker voor Linah. Een vrouw van 39 en sterk verzwakt door HIV. We zijn bij haar thuis geweest en kwamen tijdens ons gesprek achter een aantal feiten, die ze zelfs nog niet aan Dr. Tempelman had verteld. De botte weigering in de ziekenhuizen die een rol spelen bij het verkrijgen van een sociale uitkering van zo’n € 70,- per maand voor HIV 3 en 4 categorie mensen is iets wat ze vertelde. Een tweede kans om terug te gaan, omdat ze de eerste keer niet de 15 rand (€ 1,50) had die nodig is om dit formulier te krijgen, heeft ze niet. Geld voor taxi ontbreekt eenvoudig!
Kinderen bij man 3 jaar niet gezien. Eten heeft ze niet en wordt samen met medicijnen gebracht vanuit NdLover. Zij wordt gewoon weggestuurd terwijl ze ergens recht op heeft, om zo thuis met pijn dood te creperen! Linah zal een van de eerste mensen zijn die het op korte termijn op te starten programma mag volgen. Gemotiveerd en veel moed.
Dit ARV-programma wordt uit een privé-stichting voor 4 jaar gefinancierd en zal samen met het “Aids-Awareness”-programma de basis moeten worden van dit plotproject.
Trots ben ik omdat Memisa voor de komende periode het Awareness-programma gaat doen! Fantastisch! We hebben gezien dat je alle deeltjes van deze problematiek gelijk moet aanpakken en educatie/erkenning is misschien wel het belangrijkste.
In de middag heerlijk gesport met alle locale jeugd. Van basketbal tot netbal. Tennis deed het ook goed!
Toen de zon onder ging in de auto naar Grobbersdal, waar we in Lions Guest House een prachtig onderkomen vinden.
Weer die tegenstelling waar je in Zuid-Afrika continu mee te maken hebt. Luxe en ziekte/honger liggen 5 minuten van elkaar….

Maandag 12 mei 2003:
Vanmorgen kwam een “oude bekende” naar de kliniek van Dr. Tempelman en Schrooders: Linah!
Ze was vandaag aan de beurt voor haar maandelijkse röntgenfoto van haar longen. De vergelijking van beide ‘skeletfoto’s” bracht fantastisch nieuws. De TB-injecties en betere voeding van de afgelopen maand hadden ervoor gezorgd dat haar ene long weer nagenoeg normaal was. Ze had het zelf al gemerkt daar ze weer af en toe kon lopen en haar lucht weer terugkwam. Ook Hugo (Tempelman) had tijdens het fysieke consult al goed vermoedens. Wij mochten zonder enig probleem aanwezig zijn om te kijken en te vragen.
Linah was zelf zeer blij toen ze zelf naar de X-ray keek en het aantoonbare verschil zag. Dit was de volgende horde die ze had genomen. Nu nog aids-remmers! Normaal gesproken pas mogelijk voor haar als een privé-stichting gelden beschikbaar stelt voor haar en 449 anderen. Hopelijk binnen 2 maanden. Ik schrok van die tijd en hoopte dat ze eerder kon beginnen gezien haar moed en inzet. Na een kort gesprek met Hugo kwamen we erachter dat ze dit zelf in de tussentijd nooit kon betalen en dat het over 2 maanden misschien te laat zou zijn...
Hoewel Paul en ik weten dat het gevaarlijk is mensen daar voor te trekken, besloten we dat wij Linah een kans op leven, en het liefst met haar dochtertje dat dan thuis kon komen, wilden geven. We zeiden het tegen Hugo en die zei tegen Linah dat ze direct kon bloed prikken en beginnen met de ARN. Nooit meer dankbaarheid gevoeld en gezien in een glimlach!
Na dit emotionele moment vanuit de kliniek maar een school gegaan om getuige te zijn van een Awareness-sessie in een klas van de middelbare school. Zelden zo gelachen om een toneelstukje en vragen, die we nauwelijks konden verstaan. Door humor en openheid bereikten we de harten van de jeugd. Uitzonderlijk gezien de “moeheid” t.o.v. de aids-campagnes. Naast confronterende borden langs de weg nog één van de weinige manieren om de mensen te laten denken.
Nog wat quotes en omgevingsbeelden en we waren klaar.
Aan het einde van de dag naar Loskop Dan Nature reserve gegaan voor een afsluitende “braai” in de wilde natuur.
Dit fijne avondje werd nog wel opgeschrikt door het bericht dat 2 mensen van onze groep betrokken waren bij een auto-ongeluk. Na ettelijke buitelingen over de kop kwamen ze er gelukkig ongedeerd af en konden zich bij ons aansluiten voor een glas wijn tegen de schrik.
Prachtige en indrukwekende verhalen tijdens het eten deden mij vermoeid in slaap vallen ( en teveel alcohol….!).

Dinsdag 13 mei 2003:
Vroeg op! Om half 6 de wekker om toch nog een voordeeltje uit dit bliksembezoek te halen. Namelijk een voetsafari met Benito van Hana Lodges, tot 9.00 uur. Heerlijke morgen met zonsopgang in de bush.
Via Ndlover Medical Clinic weer terug naar Sizanani Village. Ekangala Township stond op het programma om, samen met een aantal van de thuiszorgmedewerkers van Sizanani, mensen te ontmoeten en te praten over hun situatie. Zeer confronterend en binnen een mum van tijd wordt je weer heen en weer geslingerd tussen de Zuid-Afrikaanse uitersten.
Zo hadden we het voorrecht Girlie te mogen ontmoeten bij haar thuis. Zij is één van de vele vrouwen die door dit programma worden ondersteund. Oma van 41 jaar, beide dochters overleden aan Aids, vorige week haar 5-jarige kleinzoontje ook en zelf HIV-positief! Kan het erger? Ja!
Geen geld, eten en toch nog haar laatste kleinzoontje in huis om voor te zorgen. In een huis dat lekt en tocht door gaten in de muur en het dak. Ze heeft het zeer moeilijk met alles, maar is toch bereid om voor de camera haar verhaal te vertellen en mij aan de hand mee te nemen naar een paar huisjes verderop, waar ze trots haar moeder voorstelt. De 4e generatie waar de op een na jongste(!) er helemaal niet meer is.
Aids is een vloedgolf die, vooral vrouwen die nu tussen 20 en 35 jaar zijn, vreselijk hard treft. Door alle lastige situaties nagenoeg niet te ontlopen voor deze categorie mensen. Ongeboren kinderen worden ook vaak meegenomen in deze misère.
1.400 nieuwe HIV-gevallen komen er per dag bij in Zuid-Afrika en er gaan 600 mensen per dag dood.
Een aanwas was 24.000 per maand. Niet te stoppen zou je zeggen. Toch is dit iets wat ik nu tegen durf te spreken. Zij het met mega veel condities. Als alle onderdelen van ondersteuning die we gezien hebben, beginnend bij het uitdelen van eten aan weeskinderen (een ander project van Sizanani waar we vandaag zijn geweest) en culminerend in Aids-remmers.
Onderweg nog even een heel volk een gedachteommezwaai laten maken in tradities en opvattingen…

Wat een korte reis, wat een ervaringen, wat een voorrecht!

Zuid-Afrika, mei 2003
Jacco Eltingh